ديرينگي «ساعت آبي» در ايران

«كاليستنس» تاريخ‌نگار و فيلسوف يوناني (از شاگردان ارسطو) كه در لشكركشي اسكندر مقدوني به ايران همراه او بود، رويدادهاي روز و مشاهداتش را پي در پي  يادداشت مي كرد. وي در يادداشتي كه بعدها با آمارگيري‌هاي سال‌نامه‌اي پديدار شد كه متعلق به سپتامبر 328 پيش از ميلاد (برابر با ٢٨ شهريور ماه) نوشته است...

در اينجا (ايران)، در دهكده ها كه آب را برحسب نوبت به كشاورزان براي كشاورزي مي دهند، يك فرد از ميان آنان (كشاورزان) انتخاب مي شود تا بر زمان نوبت، پايش (:نظارت) داشته باشد.اين فرد در كنارآبراه اصلي و جايگاه پراكندگي(:انشعاب) آن، ميان كشاورزان، بر سكويي مي نشيند وكاسه‌اي فلزي را كه سوراخ بسيار ريزي در آن  تعبيه شده است در ظرفي بزرگتر و پر از آب قرار مي دهد كه پس از پر شدن ظرف كوچك (يك بار و يا چند بار) كه به آهستگي و بر‌حسب آمارگيري‌هاي پيشين ابعاد سوراخ آن صورت مي گيرد، آب را قطع و آن را به جوي كشاورز ديگر باز مي كند و اين كارهميشگي است و اين وسيله (ساعت آبي)، دادگري را گسترده و كشاورزان را از درگيري و كشمكش بر سر آب بازمي‌داشت.

اين تاريخ‌نگار در پايان اين يادداشت افزوده است كه اين‌گونه نظم  را تاكنون در چندين نقطه اين سرزمين (ايران) ديده است و چاره‌انديشي خوبي است. در بيشتر جاهاي اين سرزمين (ايران)، كشاورزان بر‌حسب توان خود داراي زمين كشاورزي هستند و اين روش براي برداشت محصول بهترياري‌دهنده بوده است.

اين يادداشت كاليستنس اين گمان را به وجود آورده كه ايرانيان نخستين مخترع ساعت آبي بوده اند، يا يوناني ها؟

بسياري از رخدادنگاران اروپايي سده‌هاي باستان نوشته اند كه ساعت آبي از دهه 380 پيش از ميلاد و از زمان افلاتون در يونان بكار رفته است.  ديگر رخدادنگاران به اين انديشه  شك كرده و بر‌اين باورند كه با وسايل ارتباطي آن دوران، امكان جابجايي اختراع، ساعت آبي از يونان به ايران در درازاي 50 سال (زمان مشاهدات كاليستنس) واستفاده از آن ميان كشاورزان (كه دور از شهرها زندگي مي كنند) براي بهره برداري دور از ذهن است.