جشن ديگان خجسته باد

دی یا دتوشو به معنی دادار و آفریدگار است و در نامه های اوستایی اغلب بجای واژه اهورامزدا بکار رفته است. در سی روز ماه ملاحظه می کنید که روزهای هشتم و پانزدهم و بیست و سوم بنام دی نامگذاری شده و برای تمیز از همدیگر بنام روز بعدش خوانده شده است. بنابراین در روزهای دی بآذر و دی بمهر و دی بدین جشن دیگان برگزار می شود که از همه مهمتر اورمزد و دی ماه است. که خرم روز نام داشته و در این روز که شب پیش بزرگترین شب سال بوده است پادشاه و حاکم دیدار عمومی یا مردمی داشته است (شب چله)...

ماه دی، ماه خداوند است، ماهی سپند که با همه‌ی شباهتش به دیگر ماه‌ها، با همه‌ی آنها، متفاوت است. «دی» صفت اهورامزدا(:دانای بزرگ هستی بخش، خداوند) است.

اهورامزدا آفریننده است، آفریدگار زندگی است و زندگی چیزی نیست جز مهرورزی و بهره‌گیری از داده‌های نیک اهورا‌داده.

دی‌ماه، ماه برابری انسان‌هاست. دی‌‌ماه، ماه خداوند است. واژه‌ی دی در «اوستا»، دتوش خوانده شده، به معنای دادار، آفریننده و پروردگار.

هوا گرم می‌شود، گرم و گرم‌تر. باهم‌ بودن‌ها و در‌کنار‌هم‌ بودن‌ها به سرمای زمستان اجازه نمی‌دهد که چیره شود. تقه‌ای به پنجره کوبید، نور است، در را باز کن. دیروز و دیشب، گذشت، امروز دمیده است و امروز روز دیگری است، روزی از ماه خداوند. امروز جشن ديگان است.

شاید این ماه از آن‌روی «دی» یعنی آفریدگار خوانده‌شده که خداوند فروغان‌فروغ(:نورالانوار) است و دی‌ماه نیز که در آن روشنایی روز، بار دیگر، رو به فزونی می‌گیرد، نمایی از آفرینش را در یادها، بازمي‌آفريند.

در فرهنگ ایرانی هر‌ماه، 30 روز دارد و هر روز نامی دارد و هر نامی، معنایی. آغاز هر‌ماه با نام «اورمزد» است که به معنای خداوند است. ماه دي نيز به‌معناي خداوند است، بنابراین ایرانیان به پاسداشت این رخداد نیکوی برابري ماه و روزی هم‌معنا با یکدیگر، گرد‌هم می‌آمده‌اند تا در اين گردهمايي اهورامزدا را سپاس گفته و بزرگی و یگانگی‌اش را بستايند. این روز را از دیرباز «دیگان» نامیده‌اند. مردم گرد هم مي‌آمده‌اند تا دست‌كوبان و پاي‌كوبان، شادان و خندان، گرمابخش، روز و شب‌هاي سرد زمستاني براي يكديگر باشند. ايرانيان با در كنار هم بودن‌هايشان به تاريكي و به سرما مي‌گفتند كه هراسي در دل ندارند.

روزهای  هشتم، پانزدهم و بیست‌و‌سوم دی‌ماه نیز همچون روز نخست دی‌ماه، دیگان خوانده می‌شوند چرا‌که این روزها که با نام، دی‌بآذر، دی‌بمهر و دی‌بدین نامگذاری شده‌اند، خبر از برابری روز با ماه دارند. برابری هریک از این روزها که دی خوانده می‌شود با ماه دی، از دیرباز بزرگداشت و سپاس ایرانیان را در پی داشته است.

دی‌ماه، ماه خداوند است یکی از سردترین ماه‌ها. اما ایرانی با در کنار‌هم بودن‌ها، از دیرباز نشان داده است که تنها باهم‌بودن‌هاست که بر سرما و تاريكي چيره مي‌شود و شاید از همین روی است که ماه دی بیش از همه‌ی ماه‌های ایرانی در آن، نام روز و ماه برابر مي‌شود. شايد اين فزوني برابري نام روز و ماه در دي‌ماه نشان از همين داشته باشد كه بايد باهم بود و در كنار هم، تا زندگي را بفهميم حتا اگر هوا سرد باشد،بايد در كنار هم باشيم تا سرما آزارمان ندهد، حتا اگر باد و بوران، چنين پندارند كه توان شكستمان را دارند. دي‌ماه، ماه همازوري است. در اين ماه می‌شود در کنار‌هم بودن، زندگی و گرماي باهم بودن را در دل سرما، آزمود.

ابوریحان بیرونی می‌گوید: دی‌ماه را «خورماه»نیز می‌گویند. بیرونی در کتاب مسعودی چنین آورده که روز اول دی‌ماه را «خره‌روز» یا خوره‌روز نامند که بی‌گمان اشاره‌ای است به روز خورشید.

دی‌ماه، ماه خداوند است، خورشید بیشتر در آسمان‌ می‌پاید و شب‌ها کوتاه‌تر و روزها بلندتر می‌شود.

دی‌ماه، ماه خداوند است، ماه برابری انسان‌ها، ماهی که آن‌را به ماه حقوق بشر تعبیر کرده‌اند.

ابوریحان بیرونی در جایی دیگر درباره‌ی دیگان چنین می‌نگارد: «در این روز عادت ایرانیان چنین بود که پادشاه از تخت شاهی به زیر می‌آمد و جامه‌ی سپید می‌پوشید و در بیابان بر فرش‌های سپید می‌نشست و دربان‌ها و یساولان و قراولان را که هیبت ملک بدان‌هاست، به کنار می‌راند و در امور دنیا خود را فارغ‌البال نظر می‌نمود و هرکس که نیازمند می‌شد که با پادشاه سخن بگوید، خواه که گدا باشد یا دارا، شریف باشد  یا وضیع بدون هیچ حاجب و دربانی با ایشان غذا می‌خورد و می‌گفت: «من امروز مانند یکی از شماها هستم و من با شما برابر می‌باشم زیرا قوام دنیا به کارهایی است که به‌دست شما می‌شود و قوام امارت آن‌هم به پادشاه است و نه پادشاه را از رعیت گریزی است و نه رعیت را از پادشاه. و چون حقیقت امر چنین شد، من که پادشاه هستم با شما برزیگران برابر خواهم‌بود و مانند دو برادر مهربان خواهیم‌بود.»

دی‌ماه، ماه خداوند است، ماهی که حقوق بشر اعمال می‌شود و همه با‌هم مهربانند، ماهي كه در آن برابري و برادري را مي‌شود لمس كرد. در دی‌ماه روشنایی را با بردمیدن روز معنا می‌کنیم و گرما را در میانه‌ی این ماه سرد با باهم بودن‌هایمان.

هوا گرم می‌شود، گرم و گرم‌تر. باهم بودن‌ها و در کنار‌هم بودن‌ها به سرمای زمستان اجازه نمی‌دهد که بر ما چیره شود. گوش کن: تقه‌ای به پنجره کوبید، نور است، در را باز کن. گوش كن: تقه‌اي به پنجره كوبيد، شادي است، در را باز كن. گوش كن: تقه‌اي به پنجره كوبيد، جشن ديگان است، در را باز كن.