گزارش نشست دوم همایش کوروش و ذوالقرنین

ایران جایزه‌ای با عنوان «صلح کوروش» هدیه کند

نشست دوم ساعت دو بعدازظهر با این پیشنهاد همراه بود که در ایران جایزه‌ای با عنوان «جایزۀ صلح کوروش» در نظر گرفته شود و این جایزه هر ساله از سوی ایران به کسانی که در راه صلح و حقوق بشر در هر جای دنیا تلاش می‌کنند، پیشکش شود.

در ضمن سازمان میراث فرهنگی اعلام نمود که تصویر کوروش در پاسارگاد را حفظ و مرمت خواهد کرد

در پایان این نشست پیشنهاد برگزارکنندگان همایش به سازمان میراث فرهنگی خوانده شد. مرکز دایره‌المعارف با توجه به مقالات ارائه شده در این همایش و اتفاق نظری که پژوهشگران بر یکی بودن کوروش و ذوالقرنین دارند، پیشنهاد کردند که دو تابلو در پاسارگاد و مقبره کوروش نصب شود. در یکی از تابلوها قسمت‌هایی از سورۀ کهف که در آن نام ذوالقرنین آمده با ترجمه انگلیسی، آلمانی و فرانسه نصب و در زیر آن اسناد مربوط به برابر بودن  کوروش و ذوالقرنین ذکر شود؛ و در تابلوی دیگر در بخش ورودی مقبرۀ کوروش نوشته شود: «اینجا مقبرۀ کوروش بزرگ، همان ذوالقرنین سورۀ کهف است».

نخستین سخنران نشست دوم دکتر سید صادق سجادی، دکترای تاریخ و معاونت پژوهشی مرکز دایره‌المعارف بود که مقالۀ خود را با عنوان «ذوالقرنین و کوروش هخامنشی در نخستین منابع تاریخ اسلام» ارائه نمود. به نظر وی سفرهایی که در این کتاب‌ها به ذوالقرنین نسبت داد می‌شود، کشورگشایی‌ها و به ویژه جنگ کوروش با بابل را به ذهن متبادر می‌کند.

میراث کوروش برای ما، ایران و روح و فرهنگ ایرانی است

کوروش برای نخستین بار ایران و اخلاقیات ایرانی را در عرصۀ تاریخ جهانی کرد

دومین مقاله با عنوان «کوروش هخامنشی در منابع یونانی» از سوی دکتر روزبه زرین‌کوب، استاد تاریخ ایران باستان دانشگاه تهران ارائه شد. او به ویژه روی روایات سه مورخ شهیر یونانی هرودوت، کتزیاس و گزنفون و تناقض و تفاوت آنها تاکید نمود و این تفاوت‌ها را ناشی از آن دانست که بعد از مرگ کوروش، دربارۀ زندگی او قصه‌های بسیاری ساخته و پرداخته شده است.

در مقابل گزنفون که از کوروش شخصیتی بلند‌مرتبه به تصویر می‌کشد، کتزیاس کوروش را چوپان‌زاده‌ای حقیر معرفی می‌کند و هرودوت راهی میانه در پیش می‌گیرد. بنابراین روایات مربوط به کوروش را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:

روایات دوستداران کوروش، روایات مخالفان او که از فضای حاکم بر پادشاهی اردشیر دوم نشأت می‌گرفت و روایات میانه‌روان که تحت تأثیر شخصیت میانه‌رو و معتدل داریوش شکل گرفته بود.

دکتر زرین‌کوب با جملاتی زیبا و تأثیرگذار ادامه داد: کوروش نشان داد که حکومت بر آدمین امری ناشدنی نیست به شرط آنکه حاکم انسانی خردمند و حکیم باشد. ما اکنون شهریاری کوروش را نه برای بناهای آبادی که ساخت، نه به خاطر بنیانگذاری پایه‌های بزرگترین تمدن و نه به خاطر روش‌های سیاسی و حکومتی آن، بلکه برای میراثی که به جای گذاشت بزرگ می‌داریم و می‌ستاییم. میراث کوروش برای ما ایران و روح و فرهنگ ایرانی است.

کوروش برای اولین بار اتحاد و یگانگی را به مردم آموخت و برای نخستین بار ایران و اخلاقیات ایرانی را در عرصۀ تاریخ جهانی کرد و ایران را در مرکز این تاریخ قرار داد.

سومین مقاله را با عنوان «ذوالقرنین: گزارش اسطوره‌شناختی»، دکتر محمود جعفری دهقی، رئیس گروه زبان‌های باستانی دانشگاه تهران ارائه کرد. وی نتیجۀ این بررسی را اینگونه بیان کرد که اساطیر مربوط به ذوالقرنین از دو منبع به ما رسیده است؛ یا بازتاب جامعۀ ایرانی است که او را با کوروش یکی دانسته‌اند و بسیار با شخصیت قرآنی ذوالقرنین نزدیک است، یا از منابع غیرایرانی به ادبیات ما راه یافته است که او را همان اسکندر می‌داند و در پی آن است تا از او شخصیتی مردمی بسازد.

مقالۀ بعدی گزارشی از تاریخچۀ کشف منشور کوروش و پژوهش‌های انجام شده بر روی آن بود که آقای عسکر بهرامی آن را ارائه کرد. منشور کوروش در سال 1879 در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در محل شهر باستانی بابل کشف شد.

نخستین کسی که موفق شد  بخش‌های زیادی از این کتیبۀ 9 اینچی و 45 سطری را بخواند، هِنری رالینسُن بود.

مسلمانان بیش از آنچه ما فکر می‌کنیم، کوروش را می‌شناختند

پنجمین مقاله به «آشنایی با شخصیت کوروش در منابع اسلامی» اختصاص داشت. دکتر احمد پاکتچی، در مقاله‌ای جالب مروری به نام و شخصیت کوروش در منابع اسلامی به ویژه تفسیرها داشت. مفسران سه قرن اول هجری مانند وحدبن‌مُنبه، محمدبن‌صائب کَلبی، یوسف‌بن موسی قطان و... نه فقط در تفسیر سورۀ کهف بلکه در چند جای دیگر صریحاً اسم کوروش را آورده و تصریح می‌کنند که منظور از ذوالقرنین یا نجات‌بخش قوم بنی‌اسرائیل همان کوروش هخامنشی است.

او تبری و ابن‌خلدون را دو شخصیت مهم و مرکزی در انتقال آگاهی‌های مربوط به کوروش می‌داند که تبری با برقرار کردن ارتباط بین داستان‌ها و قصه‌های ایران باستان از یک سو و عهد عتیق از سوی دیگر و ابن‌خلدون با ارتباط برقرار کردن بین سه منبع یونانی، عربی و ایرانی تصویری منسجم از کوروش ارائه می‌دهند. او با اشاره به منابع و محتوای آنها گفت مسلمانان بیش از آنچه ما فکر می‌کنیم، کوروش را می‌شناختند.

ذوالقرنین همان عقل سرخ سهروردی است

سخنران بعدی، آقای شهرام خداوردیان،  تفسیری فلسفی از داستان ذوالقرنین و هویت فوق‌تاریخی او ارائه کرد. از سفر او به مغرب‌الشمس که نشان از فرودآمدن خورشید روح یا عقل در جسم دارد و بخشی از شخصیت ذوالقرنین را می‌نمایاند.

سفر ذوالقرنین به کوه قاف که هم در مرکز زمین است و هم دورادور زمین را فرا گرفته است و هم طلوع و هم غروب آفتاب در آن اتفاق می‌افتد، نشان از آن دارد که ذوالقرنین با ایستادن در موقعیت میانه، وضعیت مرزی را که در تعابیر عرفانی معنایی عمیق دارد و لحظۀ خلق اشیاء را به تعبیر عرفانی‌اش تجربه می‌کند.

ذوالقرنین همان عقل سرخ سهروردی است که در ژرفای ظلمت، درخشان‌ترین نور را می‌بیند و با تجربۀ هر دو حکمت نورانی و ظلمانی، این توان را دارد تا در مکانی مستقل بایستد.

برخی مردم از آن‌جهت ذوالقرنین نامیده شده‌اند که قدرت، شکوه یا شوکتی کسب کرده‌اند

خانم رضوان مساح در مقاله‌ای جامع با عنوان «ذوالقرنین‌ها و بررسی واژۀ ذوالقرنین  از دیدگاه زبان‌شناسی تاریخی» بیان کرد که در منابع مختلف عربی و فارسی بیست‌ودو نفر با لقب ذوالقرنین ذکر شده‌اند که از آن میان می‌توان به کوروش، فریدون، خشایارشاه، داریوش اول، داریوش سوم، اسکندر رومی، اسکندر یونانی و برخی پادشاهان عرب اشاره کرد. وی وجه تسمیه ذوالقرنین را در دو بخش بررسی کرد، آنها که مربوط به داشتن دو شاخ یا دو گیسوی بافته یا دو برآمدگی در پیشانی‌اند و آنها که انتزاعی و بیان‌کننده آن‌اند که ذوالقرنین نور و ظلمت را تسخیر کرد، دو کنارۀ قرص آفتاب را گرفت، به غرب و شرق عالم دست یافت و یا خداوند به او هم ظاهر و هم باطن عطا کرد.

وی معانی واژۀ قَرن را در زبان‌های اکدی، عبری و عربی بررسی کرد که به جز «شاخ» معانی دیگری مانند «قدرت، نور و شعاع، افتخار»  نیز دارد و برخی مردم از آن‌جهت ذوالقرنین نامیده شده‌اند که قدرت، شکوه یا شوکتی کسب کرده‌اند.

دو مقالۀ آخر یکی با عنوان «کوروش: برگزیده یا پادشاه» توسط خانم ناهید غنی و دیگری با عنوان «مدیریت هوشمند و ذوالقرنین، کوروش بزرگ» توسط دکتر علی غضنفری ارائه شد.

نمایش فیلم «شکوه ایران» پایان‌بخش این همایش بود.