(در میان رسانه ها)

خلیج فارس و جاده ابریشم دریایی

«ابعاد مختلف جاده ابريشم دريايي: از خليج‌فارس تا شرق درياي چين» عنوان كتاب تازه‌اي است كه با تمركز بر اقتصاد شرق آشيا و مطالعات فرهنگي ـ اجتماعي تاريخ دريانوردي شرق آسيا تاليف شده ‌است.

اين كتاب در 193 صفحه از سوي انتشارات «هاراسويتس ورلاگ» به زبان انگليسي در ژوئن آينده(16 ژوئن 2010 ) روانه بازار جهاني نشر مي‌شود.

ناشر اين كتاب در ديباچه‌اي كه براين كتاب نوشته، آورده‌است: «درسال‌هاي اخير مبحث تجارت و مبادلات فرهنگي و انتقال دانش درحوزه اقيانوس هند به طور فزاينده‌اي مورد توجه متمركز رشته‌هاي دانشگاهي متعددي قرار گرفته‌است.»

 ناشر درادامه آورده‌است:«امروزه اين تصور قديمي كه بهره‌برداري از درياها نخستين بار تنها توسط كشورگشايي‌هاي استعماري اروپايي در اواخر قرن پانزدهم ميلادي صورت گرفته، كاملا مردود شده‌است. بلكه اكنون كاملا روشن است كه اروپاييان بيش از اين كه خود خالق ابتكارهاي نويني در اين عرصه باشند، از ساختارها و امكانات موجود كه مدتهاي دراز پيش از آن درمنطقه اقيانوس آرام وجود داشته و شناخته شده بود، استفاده كرده‌اند.»

اين برداشت كه اقيانوس آرام را به عنوان يك ميانجي در فضاي ارتباطي منطقه معرفي مي‌كند، در اين كتاب مورد توجه نويسنده قرار گرفته است.

برخي از مقالات در كنفرانسي كه چندي پيش در وين برگزار شد، ارائه شده‌است درحالي كه برخي ديگر مقالاتي كاملا مستقل محسوب مي‌شوند.

در اين بررسي‌ها نقش كشورهاي مختلف واقع در هر دو قطب يعني كشورهاي شرقي و غربي كه بخشي از اقيانوس آرام را شكل مي‌دهند مورد توجه قرار‌گرفته و دراين ميان به‌ويژه بر نقش و اهميت كشورهاي ايران و چين تمركز شده‌است.

درعين حال ساير فرهنگ ها و روابط متكثر و غني آنان با جاده زميني ابريشم نيز مورد بحث و بررسي قرار گرفته‌است. 

چارچوب زماني و تاريخي در اين كتاب نيز دوره زماني از قرن 14 تا 17 ميلادي را دربر مي‌گيرد.

نويسنده كتاب رالف كوز» از متخصصان شناخته‌شده در محافل آكادميك وابسته به شرق‌شناسي و ازجمله ايران شناسي و چين شناسي است كه علاوه براين كتاب درزمينه‌هاي ديگر مرتبط نيز داراي آثارو مقالات و كتاب هاي پژوهشي ارزشمندي است.

«رالف كوز» از محققان برجسته موسسه ايران شناسي دانشگاه علوم اتريش در وين است. از وي كتابي با عنوان: «سلسله مينگ و تيموريان و روابط سياسي اجتماعي آنان» و نيز كتاب ديگري درزمينه اسلام در چين دارد. همچنين مقاله اي با عنوان «تجارت دريايي كيش دردوره مغولان » نيز از اوست كه به زودي ارائه خواهدشد.

از جمله فعاليت‌هاي وي ارائه سخنراني است كه به زودي با عنوان« ختايي نامه علي اكبر، آخرين سند درباره جاده ابريشم» در موسسه ايران شناسي و تحقيقات آكادميك ويسن شافن روين ،ارائه خواهد شد.

ناشر اين كتاب، انتشارات« هاراسويتس ورلاگ» از ناشراني است كه سالانه حدود 150 جلد كتاب دانگشاهي به ويژه درزمينه هاي شرق شناسي و كشورهاي اسلاوي و مطالعات مربوط به كتاب و كتابخانه ها منتشر مي كند. اين انتشارات همچنين به‌دليل خدمات برجسته‌اي كه از سال 1872 تا‌كنون درزمينه خدمات كتابخانه اي انجام داده، در دنياي كتاب‌هاي علمي شهرت بسيار دارد.

انتشار اين كتاب درحالي صورت مي‌گيرد كه اولين همايش بين المللي خليج فارس جاده ابريشم دريايي با شعار «جاده ابريشم شاهراه انرژي امروز» با هدف بررسي و مطالعه هويت تاريخي منطقه خليج فارس و نقش ويژه و متمايز آن در جاده ابريشم دريايي به عنوان شاهراه اقتصادي اين منطقه استاتژيک آذر ماه 86 در جزيره کيش برگزار شده‌بود.

جاده ابريشم به عنوان يك پديده تاريخي فرهنگي پيچيده، اهميت فوق العاده‌اي در حيات اقتصادي و فرهنگي جوامع شرق ميانه با شرق دور و به طور غير مستقيم با ساير نقاط جهان داشته‌است. با توجه به صادرات ابريشم از اين جاده به‌عنوان مهم‌ترين كالاي صادارتي كه از چين به ساير نقاط جهان مي‌رفته و راز ساخت آن طي قرن‌ها در اختيار چنينيان بوده، اين جاده از ديرباز تا كنون با نام جاده ابريشم شهرت يافته است.

اما صرف‌نظر از جاده ابريشم زميني كه ازبخشي از سرزمين ايران عبور مي‌كرد، جاده ابريشم دريايي نيز در حيات اقتصادي جهان شرق نقش منحصر به فردي داشته است كه از خليج فارس گذشته، مبادلات سياسي، اقتصادي و فرهنگي كشور هاي واقع در مسير چين به ايران را تحت تاثير قرار مي‌داد.

طبق مطالعات و اسناد تاريخي، اين مبادلات فرهنگي و اقتصادي ميان ايران وچين به ويژه در زمان‌ سلسه هاي تاريخي تانگ و سونگ (از سال 618 تا سال 1128 ميلادي) به اوج رسيده‌بود.

طبق همين تحقيقات؛ درآن زمان گروه‌هاي مختلفي از تاجران، سفيران، روحانيان و مبلغان مذهبي، همچنين هنرمندان و صنعتگران ازايران به چين مسافرت مي‌كردند به‌طوري كه بيش از 5000 نفر ايراني در شهر چانگ ان (سي ان امروز) ساكن شده بودند كه اين نشانگر دامنه گسترده مبادلات درمنطقه مورد‌نظر بود. اكنون در سين كيانگ، نينگ شيا، سي ان، فوجيان، گوانگ دونگ چين و اصفهان و تبريز ايران،آثاري مربوط به اين مبادلات باقي مانده است. 

پيش از اين نيز کتاب"خليج فارس در تاريخ" نوشته "لارنس پاتر" با تمرکز بر روابط متقابل ميان سواجل و جوامع ايراني و عربي و نقش نيروهاي خارجي در اين منطقه، در سال 2007 به بازار نشر جهاني عرضه شده‌بود.

موضوع اصلي در اين کتاب نيز طبق توضيحات ناشر، هويت متمايز و منحصر به فرد جوامع حاضر در پيرامون خليج فارس است و اينکه اين منطقه از نظر تاريخي چگونه بخشي از جهان وسيع تر اقيانوس هند محسوب مي شود.

اين نگرش به ويژه از آن رو حائز اهميت است که تاکنون گرايش بيشتر پژوهشگران به تمرکز بر بخشهاي کوچک اين منطقه به صورت مجزا و پراکنده بوده است که اين امر سبب ناتواني در ترسيم تاريخ خليج فارس به عنوان يک کليت واحد شده است. اين کتاب بنابر اطلاعات منتشر شده از سوي ناشر بيش از هر چيز بر تمام جوامع موجود در سراسر نواحي ساحلي خليج فارس تمرکز دارد که با تاکيد بر روابط متقابل ميان سواحل عربي و ايراني اين منطقه استوار است.

"لورنس پاتر»، نويسنده اين کتاب، استاد دانشگاه کلمبيا در رشته امور بين الملل است. وي از سال 1994 تاکنون به عنوان معاون مدير پروژه "خليج فارس 2000" که پروژه اي پژوهشي در باره کشورهاي موجود در سواحل خليج فارس است و توسط دانشگاه کلمبيا راه انداري شده، به کار و پژوهش اشتغال دارد.

لورنس پاتر پيش از اين نيز کتاب ديگري با عنوان "خليج فارس در هزار سال گذشته" نگاشته که شامل مقالاتي در زمينه سياست، اقتصاد، امنيت و مذهب است و در سال 1997 چاپ و منتشر شده‌است.

جديدترين بررسي‌ها درباره خليج‌فارس با عنوان «ابعاد مختلف جاده ابريشم دريايي: از خليج فارس تا شرق درياي چين» تابستان 2010 روانه بازار جهاني نشر مي‌شود.