عنصر آتش و خورشید از دیر باز علاوه بر ایرانیان مورد توجه تمامی اقوام بوده است. 2  نور رمز و کنایه‌ایست از دانش الهی، مانتره یا خرد درست، معرفت یزدانی و پاکیزگی اخلاقی در تمام ادیان نور، نماد خداوند است.

«با توسل به نماز می‌کوشم به اَشا «معرفت الهی، نظم راستین دست یابم.»     «یسنا، هات 43، بند 7 و 9»

سهروردی شیخ اشراق این‌گونه بیان کرده:

«هوشنگ نخستین کسی بود که آتش بر پا کرد و پس از او جمشید و بعد کیخسرو و دیگر ملوک دانشمند ... در جهان چیزی اظهر و روشن‌تر از نور نیست، بنابراین در تعریف چیزی از نور بی‌نیازتر نیست ... نخستین حاصل از نور الانوار واحد است که اَلاَقَربُ العظیم یعنی: «نور بزرگ و نزدیک که بعضی پیشنیان آن را عنصر اول می‌خواندند .... عقل کل، عقل همه عالم است و علت فلک اقصی است که جِرم او را جِرم کل و حرکت او را حرکت کل می‌خوانند. زیرا جرم و حرکت او بر جمیع حرکات و اجرام داخل او محیط است و بعضی از فهلویان او را بهمن خوانند.»

بهمن نور است و سروش و پیک خداوند. اهورامزدا خود نور الانوار است.

قطب الدین اِشکوِرَی از شاگردان بنام میرداماد در کتاب «محبوب القلوب» اشارتی زیبا دارد: «خداوند نور را ابداع کرد و تاریکی را تابع آن قرار داد، زیرا صورت وجود، تضاد است؛ پس وجود تاریکی ضرورت است و در جهان آفرینیش واقع شده است.»

نورِ نورِ چشم، خود نورِ دل است                               نور چشم از نور دل‌ها حاصل است

باز نورِ نورِ دل، نور خداست                                    کو ز نورِ عقل و حس، پاک و جداست

...................

پس به ضد نور دانستی تو نور                                ضد، ضد را می‌نماید در صدور

رنج و غم را حق پی آن آفرید                                 تا بدین ضّد، خوشدلی آید پدید

پس نهانی‌ها به ضد پیدا شود                                 چون‌که حق را نیست ضد، پنهان شود         «مثنوی دفتر اول»

ب: انسان کامل از دیدگاه زرتشت:

11 اصل اعتقادی در دین زرتشت وجود دارد  که رستگاری در دو جهان در گرو پیروی از آن‌هاست؛ در واقع با پذیرش این اصول مسیر حرکت به سمت انسان کامل آغاز می‌شود.

1. توحید مطلق و ایمان به این‌که اهورامزدا، هستی‌بخش دانا، آفریننده تمام کائنات و سرچشمه خوبی‌هاست.

2. اعتقاد به دو اصل خوب و بد یا سپنتامینو و انگره مینو که لازم و ملزوم یکدیگرند.

3. اعتقاد به آزادی عقیده و آزادی گزینش راه نیک یابد.

4. مسئولیت فردی در قبال آزادی و پاسخ‌گویی به نتایج حاصل از نیک و بد

5. عقیده به جاودانگی روان

6. عقیده به بهشت و دوزخ

7. اعتقاد به پیامبری اشوزرتشت

8. اعتقاد به رستاخیز معنوی

9. اعتقاد به نجات دهنده، سوشیانت

10. عقیده برگشت انسان به سوی خدا

11. عقیده به مراحل 6 گانه رسایی و تلاش فردی برای کمال‌رسایی

زرتشت پس از این‌که خداوند را هستی‌بخش «اهورا» همه دانا «مزدا» و دادگر «اَشا» معرفی می‌کند، 6 فروزه بنیادی دیگر برای خداوند برمی‌شمارد و همچنین می‌گوید که پرتویی از این فروزه‌ها در آدمی نیز موجود است. در حقیقت انسان کامل زرتشت با رسیدن به این فروزه‌های مینوی معنی می‌گیرد.

الف: وهَشتامَنَ «بهمن» Vahishtamana والاترین اندیشه یا منش، خرد جهانی.

ب: اَشاوهیَشتا «اردیبهشت» Ashavahishta قانون دگرگونی‌ناپذیر راستی جهان، این قانون گوهر داد و راستی «اَشا» چکیده دین زرتشت گفته شده است.

ج: خشَتراویریا «شهریور» Khashathra Vairya نیروی سازنده، توانایی انسان کامل در عدم گرایش به سمت بدی‌ها.

د: سپَنتا ارمَیتی «اسفند» Spenta Avrmatti که آرامش افزاینده، مهر جهانی، برادری جهانی که از راه خدمت بدون انتظار پاداش به دست می‌آید.

و: هَ اُروتات «خرداد» Haurvatat گوهر کمال که محصول خودشناسی است و به وسیله آن می‌توان به اهورامزدا رسید.

ه: اَمِرَتات «امرداد» Ameretat بی‌مرگی، جاودانگی، که نتیجه پیمودن مسیر 6 گانه است.

این آموزه‌ها قائم به ذات اهورا هستند که خود بازتابی است از تفکر وحدت وجود و انسانی که توان رسیدن به خالق در او تعبیه شده است. در حقیقت بر این شبه یا تصویر اخلاقی اهورا مزداست.

به اعتقاد زرتشت برای شناخت خداوند باید همانند او رفتار شود، یعنی از راه نیکی، راستی، هم‌آهنگی و دیگر آموزه‌ها.

اما اعتقاد زرتشت که انسان توان شناختن خداوند را دارد، نقطه عطفی است در مسیر تکامل ادیان.

انسان کامل زرتشت انسانی سرفراز است. به راهی که آزادانه قدم در آن نهاده و به سویی که خود برگزیده است، ایمان می‌ورزد و به ارزش یاری و پیوستگی خود و خویشتن خویش آگاه است. پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک مراحل عملی است که انسان را به مقام نور الانوار خواهد رساند.

دیگر ویژگی‌های انسان کامل زرتشت: پرستش آفریدگار جهان خالصانه و بدون ریا، پرهیز از گناه و احترام به حقوق دیگران و آزادی آن‌ها را پایمال نساختن است و این‌که از اهورامزدا بخواهد به او در این راه کمک کند. خشم و غضب را از خود دور سازد و مراقب باشد دست به ستمگری نزند. تا جائی‌که ممکن است از جنگ بپرهیزد و به گونه‌ای رفتار کند که مخالفان را با مهر و محبت جذب کند. اما اگر لازم شد با اندیشه، گفتار و کردار در برابر بدکاران به مبارزه برخیزد. رستگاری و نجات مردم از جهل و نادانی و ظلم و ستم از اهداف این انسان کامل است.

انسان کامل زرتشت انسانی است پایه‌گذار آرمانشهر زرتشت در طرح مدینه فاضله، او پیشگام افلاطون و سایر اندیشمندان بوده است. 3  

«برای «برقراری» بهترین شهرستان نیکویی،3  به راستی، شهریاری را از آن کسی می‌دانیم و نوید می‌دهیم که پیراسته نفس باشد.» برای مزدا- اهورا و بهترین اَشا.                                          «یسنا، هات 35 و 51»

«هر کس که در شأن خود و در راه پیشرفت و سازندگی جهان و استقرار اَشا کار کند، سوشیانت و نجات دهنده است.» «یسنا، هات 48» 

زمانی‌که سوشیانت ظهور ‌کند، پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک را بر جهان حاکم خواهد کرد و راه را برای گذشتن از این جهان به جهان دیگر روشن و هموار خواهد ساخت و با ظهور آخرین مخلوق پروردگار که آخرین سوشیانت «منجی» است، اهریمن برای همیشه نابود می‌شود و رستاخیز صورت می‌گیرد.

پاورقی:

1. منظور از بین رفتن رسمیت این دین در کلیت کشور است.

2. هروس خدای آفتاب مصریان، شمس خدای آفتاب بابلیان، اپولو خدای آفتاب یونانیان، سوریاناماسکار یا «سلام بر خورشید» از جمله تمرینات یوگا و ...

3. همچنین به نظر افلاطون، نظریه جهان مثالی یا مینوی «فَروَهری» زرتشت، تأثیر گذار بوده است. جهانی که همه نمونه‌های انواع صور و آفریده شده در جهان مادی به صورت مینوی و روحانی در آن وجود داشته است.

4. به شهرستان نیکویی عَلَم زد                                       همه ترتیب عالم را به هم زد        «گلشن راز- شبستری»

منابع:

زرتشت پیامبر ایران باستان / هاشم رضی.

ادیان زنده جهان / رابرت . ا. هیوم / دکتر عبدالرحیم گواهی.

ادیان باستانی ایران / پروفسور فاروق صفی‌زاده

تاریخ ادیان / علی اصغر حکمت

زرتشت سیاستمدار یا جادوگر / برونوهنینگ / کامران فانی.

دیدی نو از دینی کهن / دکتر فرهنگ مهر.

سیمای انسان کامل / عبدالله نصری

ادیان آسیایی / مهرداد بهار.

اسطوره زندگی زرتشت / ژاله آموزگار، احمد تفضلی